Značaj podloga u proizvodnji kalemljenih sadnica oraha
S početkom intenzivne proizvodnje kalemljenih sadnica oraha, sve više se ističe značaj podloga. Međutim, još uvek nema dovoljno podataka o pojedinim podlogama, njihovoj prirodi i uticaju na sorte. Najčešće korišćene podloge uključuju običan orah (Juglans regia L.), istočnoamerički crni orah (Juglans nigra L.), mandžurijski orah (Juglans mandshurica Max.), severnokalifornijski crni orah (Juglans hindsii Jepson/Rehder) i japanski orah (Juglans sieboldiana Max.).
Običan orah (Juglans regia L.) je najzastupljeniji kao podloga za orah. Ova podloga se lako prilagođava različitim uslovima sredine i tolerantan je prema širokom rasponu pH vrednosti zemljišta, od 5,5 do 8. Ima dobar afinitet sa sortama oraha i značajan je za proizvodnju drveta jer dostiže velike dimenzije. Stabla su dugoveka, sa prosečnim vekom od 80 godina.
Međutim, nepovoljno svojstvo ove vrste oraha kao podloge je osetljivost prema bolestima, posebno prema truležnici (Armillaria mellea). Njegova velika i neujednačena bujnost može biti nepovoljna kada je reč o proizvodnji plodova. Često se ne vodi računa o vrstama plodova oraha koje se koriste za proizvodnju sejanaca za kalemljenje, pa se često radi o mešavini plodova iz spontane populacije sa različitim biološko-pomološkim osobinama.
Selekcija podloga oraha, posebno običnog oraha, do sada nije bila u fokusu istraživanja. Potrebno je izdvojiti biotipove koji se odlikuju kasnim početkom vegetacije, ranom završetkom vegetacije, dobrom rodnošću, otpornošću na niske temperature i bolesti, dobrim afinitetom sa okalemljenim sortama, ujednačenim porastom i dobrom klijavošću semena. Ovaj program zahteva dugoročna istraživanja, ali se poboljšanja u proizvodnji sejanca mogu brzo postići uzimajući plodove sa odabranih stabala, pri čemu su bolji za tu svrhu tvrdunci i koštunci.
Obični (domaći) orah je najrasprostranjenija podloga za orah u našoj zemlji, a takođe i u mnogim evropskim zemljama poput Francuske, zbog svojih minimalnih nedostataka. Njegova upotreba biće još bolja ako se izdvoje najbolje selekcije za dalju reprodukciju.
Crni orah (Juglans nigra L.) se najviše koristi kao podloga u Kaliforniji, odlikuje se otpornošću prema truležnici (Armillaria mellea) i mastiljavoj bolesti. Ima prednost što je znatno manje bujan, što utiče na raniju i redovniju rodnost sorti kalemljenih na ovu podlogu. Međutim, nepovoljne osobine uključuju inkompatibilnost sa nekim sortama oraha i kraći vek stabla (20-30 godina).
U regionu Grenobla (Francuska) utvrđena je inkompatibilnost crnog oraha sa sortama franket, majet i parizijen. U nekim delovima Francuske praktikuje se kombinovano gajenje, tj. kalemljenje iste sorte na običan i crni orah. Kalemovi na običnom orahu sade se na razmaku od 12×12 m, dok se kalemovi na crnom orahu sade na 6 m između redova i unutar redova.
Nakon 25 godina, sorte na crnom orahu se krče kako ne bi običan orah bio previše zasenjen, što bi moglo uticati na njegovu rodnost i kvalitet plodova. Prema istraživanjima Nedeva (1972), sorta šejnovo imala je 1,9 puta veći prirast i 1,52 puta veći prinos po stablu na običnom orahu u poređenju sa crnim orahom. Međutim, prinos plodova po jedinici površine bio bi približno isti kada se uzme u obzir razvijenost stabala, dok podloga nije imala uticaj na pomološka svojstva plodova.
Za intenzivne zasade oraha, čini se da je crni orah bolja podloga od običnog (domaćeg) oraha. Crni orah indukuje umerenu bujnost voćaka, raniju rodnost i nešto bolji kvalitet jezgre, što znači da u određenim uslovima daje bolje rezultate u odnosu na običan orah.
Hindsov orah (Juglans hindsii Smith) se u novije vreme sve više koristi kao podloga, posebno u severnijim oblastima zbog veće otpornosti na niske temperature. U mladom periodu brzo raste, a sorte počinju ranije sa plodonošenjem, pružajući visok procenat primljenih kalemova. Međutim, iskustva sa ovom podlogom su još uvek skromna i potrebna su dalja istraživanja.
Mandžurijski orah (Juglans mandshurica Max.) se u nekim zemljama preporučuje kao podloga zbog otpornosti na niske temperature. Tokom prve godine, dobro se srasta na mestu kalemljenja, a kalemovi su manje razvijeni u odnosu na kalemove iste sorte na običnom orahu. Prema Nedevu (1976), veliki procenat stabala oraha se osušio zbog uginjavanja korena, pri čemu se ne navodi uzrok.
U mnogim zemljama sa razvijenim gajenjem oraha (Francuska, Italija, SAD – Kalifornija), mandžurijski orah se ne koristi kao podloga za gajene sorte.
Japanski orah (Juglans sieboldiana Max.) se retko koristi kao podloga za plantažno gajenje oraha, iako u Kaliforniji i drugim državama SAD kao podloga za kalemljenje postoji hibrid paradoks, koji je rezultat ukrštanja hindsovog i crnog oraha (Juglans hindsii x Juglans nigra). Ovaj hibrid je bujan i brzo raste, ali nije široko zastupljen zbog osetljivosti na antraknozu.